Сиљановска-Давкова: Не може да се ревидира историја по ничие барање, Европа не е маса за блокади
„Сите такви чекори, кога не извирале решенијата од овде, не биле граѓански консензус, не биле трајни решенија, туку само оставале простор или охрабрувале некои други да поставуваат нови прашања. Јас се надевам дека сепак, ако проблемот не е само билатерален, туку е, како што слушаме, проблем со Европската Унија, дека има тука решенија. Јас многупати велам дека и политичката креативност – иако не е уметност на можното, понекогаш не познава граници – не се работи само за нас. Се работи за принципите и вредностите на Европската Унија“, вели претседателката.
Таа смета дека во политиката има усогласување, а во историјата нема. Претседателката се осврнува на последната посета на Бугарија, каде што учествуваше на самитот на шефови на држави и влади на ПСЈИЕ, како и средбата со нејзината бугарска колешка Илијана Јотова, на кои, секако, како што вели, дојде на дневен ред и нашето прашање.
Одењето во Бугарија го оценува како добро.
На прашањето за односот на опозицијата кон бугарското вето, особено по признанието на Софија дека промената на Уставот не е единствениот услов за преговори, таа вели дека тоа е многу интересен феномен, редок, бидејќи имало проблеми при зачленувањето понекогаш или најчесто од територијален карактер, меѓутоа не постои евроинтеграциски процес во којшто сите граѓани во една држава, без оглед на етничка, верска, односно партиска припадност, не зборувале во еден глас кога се однесувало на националните интереси.
Во однос на говорот на омраза од бугарски граѓани кон Македонците во Бугарија, претседателката вели дека нема потешко и пострашно од говорот на омраза.
Што се однесува до нон-пејперот што го иницираа германскиот канцелар Мерц и францускиот претседател Макрон, во пресрет на Самитот на ЕУ-Западен Балкан, претседателката вели дека тоа што кажала дека сака да почека нешто што не е хартија да стане вистински документ се покажало дека не било случајно, оти многу брзо потоа видовме и една иницијатива на неколку држави, повторно во поглед на прашањата што беа третирани во предлогот на Мерц и Макрон.
Претседателке, завчера се вративте од Софија, каде што учествувавте на самитот на шефови на држави и влади на ПСЈИЕ, од каде што порачавте дека процесот на проширување на ЕУ мора да се темели на Копенхашките критериуми. Политичките позиции за уставните измени остануваат непроменети. Дали овој наш став наидува на разбирање?
„Зависи кај кого наидува на разбирање и зависи како го разгледуваме, дали изолирано или низ призма на принципите и вредностите на ЕУ, ама и низ призма на принципите и на вредностите на современите демократии, па ако сакате, и принципите и вредностите на кои се темели македонската парламентарна демократија. Неодамна… годинава ми се чини, почина познатиот втемелувач, бранител, филозоф, ако сакате, на социјалдемократијата, Ентони Гиденс, и тој е познат не само по социјалдемократските ставови, туку е познат и по синтагмата уставен патриотизам. Не случајно. Ние, наместо уставен патриотизам, честопати се одметнувавме или префериравме не само уставен релативизам, туку дури и уставен нихилизам.
Зошто? Несоодветно однесувајќи се кон законот на законите, кон највисокиот закон секаде, ама и кон најсуштинската општествена повелба меѓу граѓаните. Општествен договор, да кажам, што би рекол Жан-Жак Русо. Доказ? 36 амандмани, повеќето од нив иницирани од надвор. Прашањето е сега дали суверенитетот при промените имавме предвид дека извира од граѓаните и им припаѓа ним бидејќи обично сите преамбули ова го изразуваат и со првата реченица од преамбулата „Ние, народот…“. Изгледа кај нас е „Ние, народот и меѓународната заедница“ или „Ние, народот и Европската Унија“ или… Но, зборуваме за Устав. И јас затоа секогаш потенцирам дека припаѓам, мислам дека е многубројна групата на конституционалисти, кои кога ги читаат темелните извори или уставните извори на Европската Унија, се разбира дека ги читаат не само низ призма на… не само низ очите на членките на ЕУ туку и низ очите на кандидатите, кандидатите за кандидати бидејќи, нели, тие треба европеизирани да отвораат поглавја, кластери или да бидат веќе со европски капацитет кога ќе влезат внатре. И затоа велам дека, еве и пред мене се, дека не може европскиот конституционализам да опстои ако не ги почитува сопствените вредности, значи членот 2 на договорот за ЕУ, кој повикува на почит на дигнитетот, слободата, еднаквоста, демократијата, владеењето на правото, на човековите права, вклучувајќи ги и малцинските. Тоа е нешто што е врзано директно за Копенхашките критериуми од 1993 година. И, всушност, на овој член се повикува членот 49 од договорот за ЕУ кога вели дека нивното исполнување е услов, и тоа не само политички туку и правен услов за членство. Уште поважен можеби и порелевантен за нашиот случај е членот 4, став 2, нешто што ние во уставното право го нарекуваме клаузула на национален идентитет бидејќи јасно се вели дека Унијата ќе ја почитува еднаквоста на сите членки, ама ова членки, се разбира, дека значи не само на тие внатре туку сигурно и на оние што сакаат да влезат внатре.
Зошто? Бидејќи се однесува на националниот идентитет, на културниот идентитет и ова најважното – инхерентен на фундаменталните политички и уставни структури на државата. Значи, ЕУ ќе ги почитува уставните и политичките структури. А и логиката на другата група, кои велат дека – ама не, ова се однесува само на членките внатре, внимавајте. Значи, вие не мора да ги исполнувате овие критериуми кога аплицирате, ама откако ќе влезете… Па, ако е така, тогаш кога ќе влезат државите, сигурно ќе ги менуваат уставите. Има држави, како Италија и Холандија, кои немаат ниеден збор за Европската Унија. Има држави кои внесуваат најчесто една глава во Уставот што се однесува на односот меѓу уставното право, домашното, националното и акито, односно европското право. Ама ние со децении се хармонизираме. Со што се хармонизираме? Па точно со овие принципи бидејќи тие кореспондираат со Копенхашките критериуми и не случајно се утврдени. И сакам да напоменам уште еден важен член, тоа е повторно членот 4, ама сега став 3, бидејќи тој вели дека се поттикнува или се бара искрена соработка, или во секој договор, па и во договорот за пријателство и добрососедство со Бугарија, основниот принцип е bona fide.
Значи, пријателство и добрососедство, не непријателство и вето, туку пријателство и добрососедство. И суштината на пријателството и на добрососедството е во преамбулата на договорот. И таа вели дека нашиот сосед ќе нѐ помага на патот со сопствените искуства, исто така ќе ни го отвори патот кон Европската Унија и тоа некако звучи скандинавски. Ама не е така. И само уште сакам да кажам, последниот релевантен член е членот 49, значи кога вие можете да влезете, да станете членка на Европската Унија, патот на… европскиот пат е завршен и многу убаво тој се осврнува, на што? На овие претходни што ги набројав, дали членката, кандидатката ги исполнува и понатаму следува она што го слушам јас деновиве и не го разбирам. Што следува понатаму? Следува одлуката на парламентот, значи на македонскиот парламент, со двотретинско мнозинство, треба да го чуе гласот на граѓаните преку пратениците. Како? Не само со двотретинското мнозинство, туку и со референдум, на кој граѓаните ќе одлучат дали се за членство во Европската Унија по ратификацијата од другите членки. Значи, ние предложивме решение што не би го предложиле другите држави. Решение дека ајде и 37. пат ќе го менуваме Уставот, ама оставете нѐ да се европеизираме на патот, да станеме компатибилни со она што го бараат Копенхашките критериуми. Како? Не губејќи го времето на решавање историски прашања бидејќи тие се исклучени од идентитетските, од конститутивните акти на ЕУ, преку членот дека ќе го почитуваат националниот и културниот идентитет и да се фокусираме на европеизацијата. Слушам сега да сме организирале референдум дали сме за членство во ЕУ. Ве молам, ве молам“.
Во јавноста одекна Вашата изјава од последното интервју, според која некој во земјата можно е да не го разбрал Вториот протокол. Од Вашите ставови во интервјуто и од она што го слушнавме од Вас во Софија јасно кажувате дека Вториот протокол е крајно проблематичен.
„Видете, многу чудно е тоа. Не треба човек да ја знае Виенската конвенција за правото на договори, не треба човек да ги знае конститутивните акти на Европската Унија за да знае дека протокол, иако во случајот не знам дали е протокол, повеќе е записник кога го читате, иако се вика протокол, така тоа поубаво звучи бидејќи раскажува што сѐ се случило, може да конкретизира, може да одреди, да детерминира постапка за нешто што е споменато во договорот за пријателство и добрососедство. Во членот 12, на кој сите се повикуваат, или оние што имаат поинакво видување на протоколот – јас немам поинакво видување на протоколот, и да бидам искрена, понекогаш, веројатно инспирирана од Хавел, се бранам со хумор и со цинизам под наводници. Значи, немам јас проблем во интерпретацијата, туку кажувам дека некој интерпретира нешто што е невозможно бидејќи во членот 12 нема договорна обврска за промена на Уставот.
Како може сега вие да конкретизирате некои потези што треба да ги правите: да спречувате говор за омраза, понатаму исто така да ги отворите повторно документите или постапките врзани за репресираните лица и така натаму? Значи, ако ги нема, ако нема за тоа одредба во самиот договор. А нема. Оти не викаат тие pacta sunt servanda – ни се вика, значи договорите се извршуваат и договорите се основот за разни записници и протоколи и така натаму. Но, не можете вие со записник или со протокол да менувате, да амандманирате Устав. И ете тоа беше нашиот… Не можам да го употребам дури ни соломонски предлог оти не е тоа предлог. Не е тоа предлог. Зошто не е тоа соломонски предлог? Па не е малцинската политика дел од европското уставно право, од акито. Не е. Замислете тогаш што да речеме за Грција и за Франција, кои не ја потпишуваат Рамковната конвенција за заштита за правата на малцинствата. Колку држави има што не ја потпишуваат Конвенцијата за регионални и малцински јазици. Разни состојби имаат, секоја држава си го решава на својот начин, а да не зборуваме еве за примери како на нашиот сосед Бугарија. Значи, нема во Уставот, освен онаа недискриминаторска клаузула дека сите се еднакви, без оглед на расна, верска, социјална и национална определба, ниедна гаранција за правата на малцинствата. Нема. Е, објаснете ми сега, ако ни во тој фамозен Совет за малцинства нема претставник на Македонците, нема, не ми е тогаш мене логично кога некој ве негира, иако за тоа постојат релевантни факти. И затоа јас велам отворете ги декласифицираните документи на ЦИА за пописите од… за пописот од 1956 година и ќе видите. Бледскиот договор за кого беше? Не беше за замислени луѓе, беше за Македонците во Пиринска Македонија. Двете нови места, имиња, Сандански и Гоце Делчев не беа случајни, училиштата, театарот… Тоа се факти. Оти во клучните документи на Советот на Европа за малцинствата, Конвенцијата што ја споменав, односно двете што ги посочив, две основи има за третман на малцинство: автохтоност – милениумски сте биле присутни тука и значителен број. Ни двете кај нас не се исполнети, ама ај кога набројуваме ние, еве велиме ајде, но оставете нѐ тогаш да го правиме она што ни го ветивте вие дека ќе го правите исто така заедно со нас – хармонизацијата, европеизацијата. И затоа јас реагирав.
Значи, не сум го сменила воопшто ставот. Но не можам да прифатам дека двајца министри, не двајца, којзнае колку ќе се сменат во иднина – замислете, Rome n’est plus во Rome, што би ми рекле Французите, и така комисиите ќе си расправаат и ќе усогласуваат, замислете, историчари. Историчарите секогаш во науката се држат до своите ставови. Како ќе усогласите вие… Во политиката има усогласување, во историјата нема, значи ги политизираме историчарите, а богами некои од нив биле познати и како амбасадори, а и како творци на некои документи. Како тоа ќе ја усогласуваме ние историјата? Се разбира дека не треба да имаме во читанките навреди, не треба да имаме пизма, не треба да имаме несоодветни определби, зборови, навредливи, говор на омраза, меѓутоа не можете вие да ревидирате историја бидејќи историјата, јас и во говорот тоа го кажав, е дел од нашиот идентитет. Лошо е да живеете во историјата, ама да ја имате предвид историјата – тоа е нешто… нешто нормално. Секој народ има право на своја историја, на читање на историјата по свое. Не е добро она што господинот го вели, нели: ако вие живеете во историјата, ако вие нонстоп сте закопани во… ако немате извесна иднина, тогаш вие може да останете закопани во…“
На маргините на самитот имавте средба и со Вашата колешка Илијана Јотова, која ја оценивте како успешна. Сепак, по средбата, констатиравте дека уставните измени не се единствениот услов за тргање на ветото за почеток на преговорите на земјата со ЕУ, туку дека Бугарите имаат и услови поврзани со протоколите за историската комисија. Како е можно тоа понатаму да опстојува?
„Не, само го повторија тоа. Инаку, зошто средбата ја сметам за успешна? Одамна не сме имале ние… Јас сум се среќавала со господинот Радев, тоа биле пристојни разговори, но еве сега отидов во Бугарија, го искористивме поводот, кој е прекрасен – пред 30 години, замислете, во Бугарија, во Софија, не случајно е врзано името Софија со мудроста, со знаењето, значи таму е формиран тој Процес, таму е почнат Процесот на соработка на Југоисточна Европа, има резултати, седиме заедно, дискутираме.
Меѓутоа, мислам дека 30 години по тоа, навистина е потребен еден друг исчекор. Ние мора да ги интензивираме односите во сите области: од економија, култура, образование, заеднички проекти. Со што? За да си ги надминеме предрасудите бидејќи тие се создале, за жал, поради политичките односи, кои не соодветствуваат, претпоставувам, на она што бугарскиот и македонскиот народ го правеле и посакуваат да го прават. Од тој аспект секој разговор е здрава работа. И јас отидов таму со добра волја, но се разбира дека дојде на дневен ред и нашето прашање, иако темата на Југоисточна Европа беше малку поинаква. Сите повикуваа да почнеме да размислуваме дали можеби соодветно се однесуваме едни кон други, дали имаме свест за важноста на регионалниот интерес, дали не сме свесни дека доколку сами не го препознаваме, не го браниме, не го штитиме, односно себеси не се разбираме, не може да очекуваме разбирање од другите во Брисел, дали не сме свесни исто така дека и во Брисел ќе има специфични прашања за кои ќе биде потребен… потребно почитување и одбрана на регионалните интереси… се разбира дека штом ние спомнеме евроинтеграција, приказната веднаш почнува со уставните измени и со протоколите.
Зошто го споменав тоа? Бидејќи честопати слушаме во јавноста – уставни измени и готово. Внимавајте, уставни измени за почеток на преговори. Такво нешто немало. Членство – имало пред членство, ама уставни измени за да почнете преговори… Особено по она интересно прашање на еден претходен референдум, ако се сеќавате, „Дали сте за членство во ЕУ и НАТО?“, не „Дали сте за почеток на преговори?“, туку „Дали сте за членство во ЕУ и НАТО?“
Европската приказна, односно нам ни има сериозни проблеми и време е затоа, јас велам, ако постојано слушаме дека проблемот не е интерпартиски, туку е со ЕУ поради тоа што договорот 2 заедно со протоколот… протоколите, за кои никој не знае ни колку ќе бидат на број бидејќи тие може да никнуваат од расправите на комисијата, историско-образовната комисија. Не знам и до кога ќе се провлекуваат, иако се вели дека треба да завршат, нели, додека ние не се најдеме до моментот на… ратификацијата, каква и да е, од членките на Европската Унија.
И во поглед на комисијата имаме еден проблем. Имало вакви комисии, и тоа за многу деликатни прашања: француско-германската, полско-германската, ама тие главно се одвивале bona fide. Зошто? За да се разберат едни со други, за да изразат разбирање за гледањето на другиот, а не за да бараат да го менувате Уставот“.
Една земја членка на ЕУ ја блокирала монетата на Бугарија во чест на свети Кирил и Методиј, кои Бугарија ги претставува како Бугари, а цел свет како сесловенски просветители. Како реагираат другите претседатели, Вашите колеги на оваа тема?
„Зависи кој. Политичарите се прагматични суштества, денеска се соочуваме со голема криза на лидерството. Се разбира, многу чудно е што блокадите доаѓаат од новите членки на Европската Унија, односно од соседите. Да речеме, за Шведска, за Данска, за Финска, за Норвешка, тоа е неразбирливо бидејќи тие беа најголемите поддржувачи на балканските држави.
Што се однесува до прашањето што го споменавте, врзано за сесловенските браќа… Сесловенските браќа, низ перцепција на моќта – како што на изложбата во Братислава беше на глаголицата, каде што пишуваше, „Од глаголица до светлина“. Извонредна изложба, која патем да кажам дека ќе биде прикажана, по сѐ изгледа, во договори и во Рим, во словачка црква на свети Кирил и Методиј. Обединувачка моќ, неверојатна, се разбира, имаат мислата, азбуката, просветата, јазикот, Библијата кога ја читате, нели, на словенски јазик.
Се разбира дека сите држави, чии плочи стојат во Рим со право, нели, на гробот на Кирил Филозоф, јасно изразуваат разбирање за прашањето потенцирајќи ја нивната улога како сесловенска. Сега јас не сакам да коментирам во однос на монетата или во однос на реакцијата, но очигледно е тоа израз на некаков револт бидејќи она што сите други го нарекуваат сесловенско, еве, од нашиот сосед се нарекува бугарско. Значи, јас на него гледам како на заедничко наследство“.
А како го коментирате односот на опозицијата кон бугарското вето, особено по признанието на Софија дека промената на Уставот не е единствениот услов за преговори?
„Многу интересен феномен, па исто така редок, бидејќи понекогаш имало проблеми при зачленувањето или најчесто од карактер на… од територијален карактер, да речеме. Меѓутоа, не постои евроинтеграциски процес во кој сите граѓани во една држава, без оглед на етничка, верска, односно партиска припадност, не зборувале во еден глас, хорски, кога се однесувало на националните интереси. Ние и тука сме специфични.
Јасно е зошто бидејќи уште во процесот на преземањето на обврските, клучните обврски на кои сега се повикуваат за извршување, имало длабоко неразбирање. Јас паметам какви протести имавме. Но, во една не многу транспарентна постапка, без вклучување не само на опозицијата туку и на граѓаните, биле носени одлуки што се од темелно значење за нашиот идентитет и за нашата држава. За такви одлуки е потребен консензус.
И претпоставувам дека исто така тоа е на некој начин чудно бидејќи прагматичноста ве води на ваква констатација, ‘извинете, но ние не ви ги наметнавме овие решенија, туку вашите високи претставници, власта, тоа го прифатија како компромис’. Се разбира, кога велам прагматични, никој не знае дека постапката во парламентот, бидејќи и самата бев таму, беше нетранспарентна, ние не ги добивме ниту преговарачката рамка ниту заклучоците, имаше некоја информација за заклучоците. Но, резултатот сега е познат.
Сепак, јас мислам дека е крајно невообичаено и во годишни извештаи и во определени рамки да пишувате дека првин треба да го смените Уставот – ЕУ да бара од нас да го смениме Уставот – за да почнете преговори. Можеби и би разбрала вакво барање доколку во нашиот Устав нема гаранции за малцинските права. Но нашите гаранции, како што рече Венециската комисија, се над европските, а мислењето од 2008 за бугарскиот Устав е така убаво срочено – дека би можела Бугарија да размислува или треба да го смени Уставот за да гарантира минимум малцински права“.
Новинарот на „Фац“, Мартенс, анализира дека бугарското влијание во Македонија, односно таканаречениот soft power или мека моќ, е драматично влошено, односно дека е најниско во историјата. Дали се согласувате со таквата оценка?
„Се согласувам. Се согласувам. Моќта на… или, ако сакате, влијанието, важноста на меката моќ, на soft power, неверојатно расте. Особено би требало во европски рамки да се преферира. Тоа што сега ние се соочуваме со војна е, за жал, манифестација на силната моќ, на тешката моќ. Но, границите на меката моќ се неверојатни и, да бидам искрена, има многу примери. Културната дипломатија, на пример, може да направи многу нешта побргу и подлабоко и подобро од она што може традиционалната демократија.
Мартенс е во право. Тој е извонреден познавач на околностите и тешките во регионот и веројатно споредбите ги прави со држави каде, што и во соседството, меѓутоа и во европски рамки, каде што она што никогаш нема да може да го направи голата моќ, силната моќ, го прави меката моќ. За жал, не ми е јасно зошто се пропушта оваа можност.
Затоа и јас го оценив моето одење во Бугарија како добро бидејќи поводот беше друг, но поводот беше извонреден: свест, регионална свест, Југоисточна Европа, за потребата од заедничко чекорење во европеизацијата или во европеизирањето, понатаму исто така градење добри односи со соседите, помагање на соседите. Дури и ние, ми се чини, се радувавме кога Бугарија и Романија влегоа, иако имаше забелешка, особено на битката со корупцијата и криминалот. Зошто? Со надеж, па кога соседот влегува, сигурно дека ќе посака и ние подоцна да се приклучиме.
Значи, всушност, самата Европска Унија, формирањето и проширувањето, е една филозофија или еден систем на мека моќ. Вие проблемот на Грција, со нејзиното влегување во ЕУ, преку демократизацијата го надминувате, да не зборуваме за Шпанија, да не зборуваме за Португалија, значи падот на… на режимите. Е, па, тоа е најважно зашто таму можеме ние заеднички… на европски начин, преку правилата на Европската Унија, на поинаков начин да ги решаваме меѓусебните проблеми.
Ветото не е мека моќ. Ветото е најголем непријател на меката моќ“.
Кој е рецептот Бугарија да го врати имиџот што го имаше во првите години по признавањето од страна на Софија?
„И самата се сеќавам, во 90-тите години се радувате дека вашиот сосед ве признава и покрај некои забелешки во процесот на признавањето за јазикот, меѓутоа си велите, ‘ова е одличен потег’. Е, па, тоа беше кога на некој начин се среќаваат, се сретнуваат, се обединуваат добрите намери, меѓутоа исто така и свеста за заедничките прашања и проблеми.
Е, сега, кога човек ќе се сети, сум имала можност лично да го сретнам господинот Жељу Желев – филозоф беше – начинот на кој постапуваше, соработката со господинот Глигоров во регионот и така натаму. Слично, да бидеме… гледам и на 2003 година, на солунскиот самит, кога домаќинот Грција, Република Грција, манифестира неверојатна решеност и одлучност за интегрирање на Балканот во европски рамки, или ако сакате, за реинтегрирање на Балканот во европски рамки, зборувам за политичко, бидејќи историски, културно отсекогаш Балканот бил, и географски отсекогаш бил дел од Европа. Тоа беа првите чекори. Соработката што се развиваше исто така во првите години.
Па ако сакате, и кога ја читате декларацијата од 1999 година, исто така во неа, и покрај тоа што се зборува за јазикот така како што е утврден во Уставот, кога ги читате одредбите, гледате дека тука има спремност, дека има решеност, подготвеност за соработка, за помош. Тоа е вистинскиот европски пат, другиот е балкански“.
Вчера, партијата на Македонците, ОМО „Илинден“ – ПИРИН, објави десетици примери на говор на омраза од бугарски граѓани кон Македонците во Бугарија. Но, Бугарија е таа што ја обвинува Македонија за говор на омраза. Како ја објаснувате оваа очигледна контрадикција?
„Тоа е… Сосема во право сте. Но, не само што ние сведочиме… Јас не велам дека немало говор на омраза и овде. Но, токму говорот на омраза се надминува. Не верувам дека е тоа нешто што е национално обележје или дека е тоа политика, не. Значи, затоа е потребна соработката, за да можеме ние да сфатиме дека нема причина за навреди или за предрасуди во однос на луѓето.
Нешто, меѓутоа, потешко и пострашно има и од говорот на омраза. Кога основните права, како што се правото на здружување, правото на формирање културни здруженија или правото на образование или, ако сакате, правото на развивање на сопствената култура, без која нема развивање на идентитетот, се толерираат. Бидејќи не сме ние најчестите клиенти кога се во прашање правата на бугарското малцинство во Стразбур, туку Бугарија е. Замислете, членка на Европската Унија, која не мисли дека треба да ги спроведе пресудите од Стразбур. И јас затоа го поздравувам ставот, решеноста на генералниот секретар на Советот на Европа за заострување на односот на Советот на Европа кон членките на оваа најстара институција кога се во прашање пресудите од Стразбур.
Еден парадокс, значи, Европската Унија е потписник исто така на Конвенцијата за заштита на правата. Бугарија е потписник, исто така и ја ратификувала. И ние и Бугарија имаме судии во Судот во Стразбур. Објаснете ми тогаш, ако се работи за дваесетина, од кои во моментот ми се чини 14 се активни, каков е тогаш тој однос кон Судот во Стразбур? А тој е заштитникот на човековите права, вклучувајќи го и правото на недискриминација.
Исто така, не само на европска почва. Во Њујорк, Комитетот за заштита на правата исто така констатира дека во поглед на формирањето културно здружение… со образложение, замислете „технички, од технички причини“. Значи, луѓето од… Македонците од Бугарија немаат проблем технички да поднесат иницијативи пред Судот во Стразбур, но имаат проблем пред апелациските судови, што е парадоксално и не е за верување. А да не зборуваме за односот кон адвокатот Менкиноски… Можете да замислите, pro bono некому да му помагате – тоа е хуман чин. Не може да го ставите во категоријата на некои други луѓе што на нашиот простор навистина не само што посегаат по недозволени дејства туку се однесуваат навистина лошо користејќи говор на омраза.
Вие го поздравивте нон пејперот што го иницираа германскиот канцелар Мерц и францускиот претседател Макрон во пресрет на самитот на ЕУ – Западен Балкан. Но, рековте дека конечни одлуки може да се дадат дури кога ќе има официјален документ. Како гледате на нон пејперот и дали најважно за Вас е што гарантира извесност на процесот? Односно, дали навистина гарантира извесност?
Извесност претпоставувате кога двајца важни луѓе од две многу важни држави – од кои биле и втемелувачите на Европската заедница, денеска Европската Унија – во време на засилени, енормни опасности за мирот, вклучувајќи го и европскиот мир, одлучуваат – иако претходно господинот Макрон учествуваше или беше предлагачот на онаа потешката методологија за евроинтегрирање – сфаќаат дека денеска е многу битно да се биде заедно, да се стимулира единството заради отпорноста, бидејќи и заради свеста дека Западен Балкан, но исто така и Молдавија и Украина, доколку седнат заедно или доколку се заедно со Европската Унија, ќе ѝ дадат не само посебно значење во поглед на компетитивноста – бидејќи денеска има многу непредвидливи актери на глобалната политичка сцена – туку и дека ќе ги засилат мирот и отпорноста кон разни влијанија, е добар чекор.
Кога реков јас дека сакам да почекам нешто што не е хартија, да стане вистински документ… се покажа дека не беше случајно оти многу бргу потоа видовме и една иницијатива на неколку држави, повторно во поглед на прашањата што беа третирани во предлогот на господата Макрон и Мерц. Значи, тоа е она од што се водев. Јас не гледам – и мислам дека ниедна држава не гледа на ваквиот модел како на замена и статус на членството во Европската Унија, но во овие времиња-невремиња важно е да бидете присутни на пазарот, важно е студентите да можат да се движат, важно е да бидете во кондиција да ги следите… да ја следите дебатата, па дури и да не учествувате во одлучувањето за овие работи. Важно е што? Сите овие што чекаат одеднаш сега ќе имаат шанса да се најдат заедно.
Е, сега, знам, ќе ми речете ‘да, но кај нас е нешто поинаку’, зашто, за да разговарате за кластери и поглавја, треба да сте ги почнале преговорите и затоа…
Процесот за проширување е отворен. Црна Гора би требало да биде следна земја членка за која имаше извесен термин.
2028 е извесен термин, но на Балканот се појавуваат непредвидливи ситуации. Дури можете и вие да добиете ратификација од членките, од повеќето, меѓутоа повторно на Балканот може некој да има – и во последениот чин, кога треба да станете членка – можност да го употреби ветото или претходно исто така да бара решавање на некои прашања, кои не се многу врзани за Копенхашките критериуми, туку имаат некоја историска сенка или, пак, повторно имаат некакво идентитетско… обележје или значат билатерален проблем, кој воопшто не е мултилатерален. На тоа треба да внимаваме“.
Во тој контекст, колку се отворени портите за нас?
„Колку се отворени? Вака како што гледаме од нон пејперот, да, отворени се прилично во многу, многу области. И тоа е добро. Добро е оти го видовме по СЕПА и резултатите од СЕПА. Го видовме од ТАИЕКС и по резултатите од тоа. Има многу такви можности и тоа е, всушност, суштината на европеизацијата.
Ако ме прашувате мене, воопшто мојата перцепција за Европа, за членството, не е на зелената маса да блокирате некој друг. Не. Напротив, да креирате заеднички политики или да му помогнете на тој другиот да седне до вас за да можете полесно да ги надминете проблемите што ви се заеднички. Но, повторно велам, ние како и досега, некако сме исклучок. Но, не поради нашата себеисклученост во поглед на многу прашања, туку поради тоа што некој друг има сега забелешка на нешто што е само наше – историја, идентитет. Треба да разговараме, нема проблем да разговараме. Меѓутоа, не можеме ние да ја ревидираме историјата на барање на некој друг.
Се покажа дека сите такви чекори, кога не извирале решенијата од овде, не биле граѓански консензус, не биле трајни решенија. Туку само оставале простор или охрабрувале некои други да поставуваат нови прашања. Јас се надевам дека сепак, ако проблемот не е само билатерален, туку е, како што слушаме, нели, ајде, проблем со Европската Унија, дека има тука решенија. И тоа има. Јас многупати велам дека и политичката креативност – иако не е уметност на можното, понекогаш не познава граници – не се работи само за нас. Се работи за принципите и вредностите на Европската Унија…“
МИА
The post Сиљановска-Давкова: Не може да се ревидира историја по ничие барање, Европа не е маса за блокади appeared first on МКД.МК.